SHUSHA, JE KINDEREN ZIJN TERUG! (UPDATE)

 

8 november 2020 is een van de GROOTSTE DAGEN in de geschiedenis van Azerbeidzjan. De stad SHUSHA, de culturele hoofdstad van Azerbeidzjan, is na 28 jaar bezetting BEVRIJD van de Armeense occupatie.

 

De tranen van blijdschap, vlaggen, toeterende auto's, huilende veteranen, zegevierende, juichende, dansende, ondanks de corona maatregelen knuffelende mensen, vredesmars — dit alles behoort tot straatbeeld van Azerbeidzjan vandaag (foto`s onder).

 

 

Shusha — is het hart van Karabach, wat verklaart haar grote betekenis en waarde voor Azerbeidzjan. Karabach, uit Azerbeidzjaans vertaald als «Zwarte tuin», dankt zijn naam aan zijn schitterende natuur: bergen bedekt met donkere wouden, groene heuvels, snelstromende rivieren, diepe ravijnen en valleien, blauwe lucht en kristalzuiver bronwater. Het is geen wonder dat de pittoreske landschappen van oudsher een onuitputbare inspiratiebron voor de Azerbeidzjaanse poëzie, literatuur en muziek en tapijtweverij hadden gevormd. 

 

 

De stad Shusha, in 1751 gesticht door Khan van Karabachse Kanaat, Panach Ali, is niet weg te denken als je over de Azerbeidzjaanse cultuur hebt: het maakt een belangrijk deel uit van de eeuwenoude geschiedenis en heeft veel beroemde dichters, schrijvers en muzikanten grootgebracht. Het traditionele zang 'mugham", dat sinds 2002 tot de immateriële werelderfgoed van UNESCO behoort, heeft hier zijn oorsprong gevonden. Shusha, die tot 1823 de hoofdstad van Karabach was, vormde een thuisbasis van de mugham school. 

 

Mugham is gebaseerd op ghazals —  filosofische en spirituele gedichten.

 


De Karabach leek een broeinest voor dichters en schrijvers te zijn, wat van hem een literatuurcentrum maakte. Heel veel filosofen en ashoegen (dichters) komen hier vandaan. «Karabach shikestesi» is het meesterwerk van Azerbeidzjaanse Ashoegenkunst. De eerste vrouwelijke ashoeg Peri kwam uit Karabach. Een literaire genre "Bayati" is ook hier ontstaan. In XVII eeuw stond de dochter van Khan van Karabach Aga Beyim Tuti bekend als een van de intelligentste vrouwen en diplomaten in het Oosten. Haar bayati (volksgedichten) gingen over vaderlandsliefde. Enkele zijn gewijd aan Khari-bulbul  - een bloem die erg aan een nachtegaal doet denken en nergens ter wereld is te vinden behalve Karabach.

 

Khari-bulbul bloem is nergens ter wereld te vinden behalve Karabach 


Hierdoor werd Khari-bulbul een symbool van Karabach, dat steeds in de Azerbeidzjaanse poëzie en liedjes terugkomt. Toen Aga Beyim met een Iraanse Khan trouwde, moest ze naar Iran verhuizen waar ze aan een heftige heimwee leed. In een poging om zijn geliefde vrouw te verblijden, liet haar man Fatali-shah een «Vaderland tuin» inrichten en liet het met alle bloemen uit Karabach beplanten, naar het voorbeeld van de tuinen van Shusha. Maar Khari-bulbul heeft daar niet kunnen bloeien tot groot verdriet van Aga Beyim en het heimwee weerspiegelde in haar poëzie.


De rijke geschiedenis maakt het bergachtige gebied zeer geliefd en dierbaar voor ieder Azerier. Het volk beschouwt Karabach namelijk als een schatkist van culturele erfgoed van Azerbeidzjan.   


De benaming "zwarte tuin" suggereert ook een droevige geschiedenis van de bezettingen en bloedvergieten: het mooie stuk land met zijn milde klimaat en rijke flora en fauna trok altijd veroveraars aan. Ieder plek hier, ieder citadel zijn doordrongen van de herinneringen aan de slagvelden en volkshelden van vroeger.

De vorst van de Kaukasische Albanië die van 636-680 regeerde, prins Djavansjir, stond te boek als een wijze politicus, slimme diplomaat, dappere strijder en zeer talentvolle legeraanvoerder. Zuid-Kaukasus vormde altijd al een arena voor de conflicterende geopolitieke belangen van de omliggende landen die om de hegemonie in dit gebied streden. De grote spelers van toen waren Khazar Kaganate, Byzantijnen, Arabische Kalifaat en Sassaniden van Iran. Djavansjir slaagde erin om iedereen te vriend te houden en het land gedijde in de periode van zijn heerschappij.

Hij droeg de bekendste geschiedschrijver van toen, etnische Albanier (Utier), Moisey Kalankatuklu op om de geschiedenis van Kaukasische Albanie* vast te leggen. Toen Djavansjir ten gevolge van een verraad van de lokale feodalen overleed, schreef een bekende poet uit de VII-de eeuw, Davdak, een klaagzang in elegische genre, wat als de oudste literaire nalatenschap van Karabach wordt gezien.


Shoesha was tevens de geboorteplaats van beroemde Azerbeidzjaanse dichteres Khurshid Banu Natavan (1748-1822), de dochter van de laatste Khan van Karabach, Mekhti Goeloe-khan.

Khurshid Banu Natavan /Voor info klik op de foto

Lyrische poëzie van Natavan behoort tot de mooiste parels uit de Azerbeidzjaanse literatuur. Deze progressieve vrouw maakte met haar intelligentie een grote indruk op de Franse schrijver Alexandre Dumas  tijdens zijn bezoek in 19e eeuw. Herinneringen aan deze ontmoeting en hun schaakpartijen zijn vastgelegd in zijn boek over Kaukasus.  


De eclectische architectuur van Karabach met minaretten van moskeeën, Gregoriaanse tempels en oude kerken van Kaukasische Albanië (die later gearmeniseerd werden), grenzende aan bouwkunst van Sovjet constructivisme, tegen de achtergrond van mooie natuur, maakte het uitzicht uniek. Het was een prachtige plaats om te wonen totdat de chauvinistische ideeën van Armeense quasi-historici en ideologen er een bloedwond van hebben gemaakt. Helaas zijn de meeste sporen van onze geschiedenis door de bezetter op een structurele wijze vernietigd, vernield of aan de Armeense cultuur toegeschreven, zoals de oude Albaanse tempels.

 

Albaanse tempels / ​​​​Foto- varandej livejrnl

Van het huis-museum van Natavan evenals van huis-museum van een coryfee van de Azerbeidzjaanse klassieke muziek, een geniale componist en operaschrijver Uzeyir Hadjibeyli  en «gouden stem» van Azerbeidzjan Bulbul  in Khankendi is niet veel overgebleven of verkeerd in lamentabele toestand. 

Het hoogtepunt van het Armeense vandalisme was de schennis van  Dzjuma-moskee van Agdam (18 eeuw) en andere heiligdommen: de mausolea van Melik Ajdar (14 eeuw) en Khan Molla Penah Vagif alsmede de islamitische begraafplaatsen. In de periode van occupatie waren moskeeën als varkensstallen gebruikt, van sommige zijn slechts de ruïnes over (zie foto`s onderaan).

VOOR 1992

Foto — wikipedia

ANNO 2020

Moskeeën gebruikt als varkensstallen 
foto`s van internet

CULTUREEL VANDALISME

 

 

 


Er was helaas wel sprake geweest van een opzettelijke vernietiging van sporen en bewijs van Azerbeidzjaanse geschiedenis in Karabach. Dit is in strijd met Haagse conventie inzake bescherming van cultureel erfgoed van 1954, UNESCO van 1972 en EU-conventie van 1993. Maar het zijn niet de enige conventies waar ons buurland geen gevolg aan geeft.

 

 

Ook vier VN resoluties uit 1993 inhoudende de eis om de geoccupeerde territoria onmiddellijk te verlaten, zijn jarenlang genegeerd. Dit culturele vandalisme ging gepaard met historische falsificaties, zodat er in Armenië en Karabach een hele generatie is opgegroeid in de waan dat Azeriers er nooit thuis hadden gehoord terwijl alle toponiemen, architectuur en culturele erfgoed het tegendeel bewijzen.

Vandaag is een nieuwe tijdperk in het geschiedenis van Karabach ingeluid, tijdperk van waarheid, rechtvaardigheid en vrede!

* Kaukasische Albanie  was een oude staat gelegen in huidig Azerbeidzjan en voorgebergte van Zuid Kaukasus (Dagestan)

 

SHUSHA, JE KINDEREN ZIJN TERUG!

 

Tekst: EL qızı,

Met dank aan Professor Mehriban Abbasova, Doctor in Historical Sciences, Azerbaijan University of Languages