Azerbeidzjanen zien oorlog als enige weg uit bevroren conflict

 

Foto: thequint, AzNed (voor meer info klik op de foto )

 

Azerbeidzjan heeft het internationaal recht aan zijn kant en toch lijkt de kans verkeken dat het land Nagarno-Karabach ooit op een vreedzame manier terugkrijgt. Met een groot defensiebudget en de aanmoediging van president Erdogan lijkt oorlog de enige keus. 

Op de avond van 14 juli verzamelden tienduizenden Azerbeidzjanen zich op het Vrijheidsplein in Bakoe. Ze zouden die avond de grootste politieke demonstratie uit de recente Azerbeidzjaanse geschiedenis houden en het parlement bestormen. Hun eis aan de regering was helder: begin een oorlog tegen Armenië.

Het pro-oorlog protest zou een voorbode zijn van de huidige gevechten. Kort voor het protest waren twaalf Azerbeidzjanen omgekomen bij kleinere gevechten met Armeense strijdkrachten langs de grenzen van Nagorno-Karabach, de bergregio die volgens de internationale gemeenschap bij Azerbeidzjan hoort. Zulke dodelijke geweldsopwellingen komen nu al bijna drie decennia voor en controle over de regio is nog geen stap dichterbij voor Azerbeidzjan.

Dan maar oorlog, vinden steeds meer Azerbeidzjanen. Sinds ze de oorlog tussen 1988 en 1994 verloren zijn ze niet alleen Nagorno-Karabach kwijt: zeven omringende regio’s werden ook ingenomen door het Armeense leger. Ongeveer 14 procent van het totale grondgebied van Azerbeidzjan wordt bezet door Armenië.

Nagorno-Karabach draagt daarvan de meeste symbolische waarde. Dat komt vooral door de stad Sjoesja, het middelpunt van een islamitische kanaat in de achttiende eeuw en de geboorteplaats van Azerbeidzjaanse dichters, schrijvers en muzikanten.

De hoop van de Azerbeidzjanen was aanvankelijk dat onderhandelingen met internationale bemiddeling zouden helpen om hun land terug te krijgen op een vreedzame manier. Maar die hoop is vervlogen na drie decennia van gesprekken Armenië en met de VS, Rusland en Frankrijk. ‘We hebben 28 jaar lang gewacht’, zei president Ilham Alijev onlangs in een interview met Al Jazeera. ‘Armenië wil enkel de status quo behouden.’

 

Het land is de 20 duizend doden uit de vorige oorlog niet vergeten…

 

Alle vredesplannen stelden voor dat Azerbeidzjan in elk geval de bezette gebieden rondom Nagorno-Karabach terugkrijgt. Als dat gebeurd is, zou de bevolking van de bergregio volgens sommige voorstellen zelf de keuze kunnen krijgen tussen Armenië en Azerbeidzjan. De kans is groot dat die keus op Armenië zal vallen: na de vlucht van etnische Azerbeidzjanen zijn de Armenen in grote meerderheid.

Nagorno-Karabach opgeven is voor Azerbeidzjan onacceptabel. Het land is de 20 duizend doden uit de vorige oorlog niet vergeten. De Azerbeidzjanen hebben bovendien het internationaal recht aan hun zijde, net als de ligging van de bergregio: die wordt omringd door Azerbeidzjaanse vlaktes.

Ook de nieuwe, hervormingsgezinde regering van Armenië geeft de Azerbeidzjanen weinig vertrouwen op bereidheid tot overdracht van grondgebied. ‘Nagorno-Karabach is Armenië’, herhaalt de Armeense premier Nikol Pasjinjan resoluut. Armenië lijkt ook niet bereid om de omliggende regio’s terug te geven. Na de oorlog lagen die er verlaten bij, maar ze worden inmiddels bebouwd. Zo heeft Armenië dwars door een van de Azerbeidzjaanse regio’s een nieuwe weg aangelegd naar Nagorno-Karabach en strijken er steeds meer Armeense kolonisten neer.

Kaukasuskenner Thomas de Waal noemt het conflict ‘vrijwel onoplosbaar’ in zijn boek over territoriale conflicten in de voormalige Sovjet-Unie, Beyond Frozen Conflict. ‘De fundamentele obstakels voor vooruitgang zijn in 2020 dezelfde als meer dan twee decennia geleden.’

Oorlog is volgens veel Azerbeidzjanen de kansrijkste manier om Nagorno-Karabach binnen afzienbare tijd te herwinnen. Dankzij olieopbrengsten heeft het land een veel groter defensiebudget dan Armenië. Bovendien krijgt een Azerbeidzjaanse militaire campagne openlijk steun van de machtige bondgenoot Turkije. «We zullen aan de zijde van Azerbeidzjan blijven staan met al onze mogelijkheden en met ons hele hart», zei de Turkse president Erdogan eerder deze maand. Hij riep op tot een spoedige ‘bevrijding’ van Nagorno-Karabach.

Maar een oorlog blijft zeer riskant voor Azerbeidzjan. Nagorno-Karabach is door het bergachtige landschap moeilijk te veroveren en de Armenen beschikken over de belangrijkste strategische posities. Het Azerbeidzjaanse leger houdt slachtoffer aantallen binnen de eigen gelederen geheim, maar de verliezen lopen op: in de afgelopen weken zijn er foto’s opgedoken van begrafenissen waarbij soldaten te ruste worden gelegd.

 

Tekst — Tom Vennink, Volkskrant